Trong những tuần qua, dư luận đặc biệt quan tâm về các bệnh viêm não, viêm màng não, viêm màng não do não mô cầu, do phế cầu... liên tục được đề cập, khiến nhiều phụ huynh tỏ ra bối rối. Không chỉ dân thường, mà ngay cả giới y tế không chuyên về não cũng bị rối với quá nhiều loại viêm não.
Rối bời...
Chị Nguyễn Thị Thanh Tâm, (ngụ ở TP.HCM) có con 3 tuổi, con chị đang khỏe mạnh bình thường, nhưng thấy tình hình bệnh viêm não đang diễn ra, chị lo lắng gọi về Báo Thanh Niên hỏi: "Con trai tôi không bệnh gì, nhưng thấy bệnh viêm não đang xảy ra nhiều nên tôi lo lắng quá, nhờ phóng viên hỏi giúp bác sĩ loại viêm não nào là nguy hiểm, dấu hiệu phát hiện sớm bệnh ra sao...?". Cùng lo lắng tương tự, chị Võ Thị Hoa Sen, cũng ở TP.HCM có con nhỏ chưa đầy 1 tuổi, gọi đến Báo Thanh Niên nói: "Tôi nghe nhiều loại bệnh viêm não quá, không biết thế nào, con tôi mấy hôm nay cũng bị nóng sốt, quấy khóc, có nguy hiểm lắm không, có cần đi khám não không...?". Không chỉ chị Tâm, chị Sen, mà một số bạn đọc có con nhỏ cũng tỏ ra lo lắng khi gọi cho chúng tôi để hỏi một số thông tin liên quan đến bệnh viêm não, màng não... Bác sĩ Trương Hữu Khanh - Trưởng khoa Nhiễm - thần kinh (Bệnh viện Nhi đồng 1, TP.HCM) cho rằng, không chỉ có các bậc phụ huynh, mà cả giới y tế, nếu không chuyên về não cũng dễ bị lẫn lộn giữa một mớ bệnh viêm não, viêm màng não...
Viêm não và viêm màng não khác nhau, có những nguyên nhân gây bệnh khác nhau. Chẳng hạn, viêm não Nhật Bản là loại viêm não do siêu vi trùng viêm não Nhật Bản gây ra, đường lây nhiễm bệnh là do muỗi đốt. Bệnh xuất hiện nhiều ở vùng nông thôn, nơi có nuôi heo, có trồng lúa... Bệnh hay gặp ở trẻ lớn (từ 5 - 8 tuổi), dưới tuổi này ít mắc bệnh hơn. Triệu chứng bệnh cũng giống với một số loại viêm não khác (ở giai đoạn đầu cùng có những biểu hiện nóng sốt, nhức đầu, lừ đừ...). Kế đến là viêm não do siêu vi trùng đường ruột (Enterovirus), là loại gặp nhiều nhất hiện nay. Bệnh cũng có thể biểu hiện ra bên ngoài bằng bệnh lý "tay, chân, miệng", với các triệu chứng: sốt, đau họng, biếng ăn, quấy khóc, tiêu chảy, nôn ói. Đây là bệnh lây theo đường tiêu hóa, thường gặp ở trẻ nhỏ dưới 5 tuổi (nhưng dưới 3 tuổi là gặp nhiều nhất). Thành thị hay nông thôn cũng đều có thể mắc bệnh này. 3 năm trở lại đây, viêm não do Enterovirus là loại thường gặp trong nước (trước đây viêm não Nhật Bản chiếm vị trí số 1). Bệnh biểu hiện cũng giống như những triệu chứng viêm não khác, nhưng tử vong rất nhanh nếu không phát hiện bệnh sớm. Ngoài ra, còn có những tác nhân gây viêm não do những siêu vi khác, nhưng tỷ lệ thấp hơn như Herpesvirus...
Còn đối với viêm màng não, nếu do siêu vi trùng thì không đáng ngại, bởi bệnh sẽ tự khỏi trong vòng độ 1 tuần mà không để lại di chứng. Bệnh không cần điều trị, chỉ cần theo dõi để xử lý các biến chứng (nếu có). Bệnh cũng biểu hiện như viêm não, nhưng không làm hôn mê, hiếm khi gây co giật, chỉ nhức đầu, nôn ói... bệnh gặp ở nhiều lứa tuổi, kể cả người lớn; viêm màng não do HIB là bệnh gặp nhiều ở trẻ dưới 5 tuổi, tác nhân do vi trùng HIB "ngự trị" ở vùng tai - mũi - họng gây nên. Nếu trẻ bị viêm mũi, viêm họng không được điều trị, cũng là nguyên nhân gây nên bệnh. Bệnh có thể để lại di chứng thần kinh, hoặc tử vong. Triệu chứng: sốt cao, ho, nhức đầu, nôn ói, co giật, hôn mê; tiếp nữa là viêm màng não do não mô cầu (đã có 3 trường hợp tử vong mới đây tại Q.Thủ Đức, TP.HCM), hay do phế cầu. Viêm màng não do não mô cầu là bệnh rất ít gặp. Bệnh lây nhiễm qua đường hô hấp. Ngoài những triệu chứng biểu hiện về thần kinh còn xuất hiện những ban xuất huyết ngoài da, bệnh có thể làm nhiễm trùng huyết, gây tử vong rất nhanh (nếu ở thể tối cấp). Còn viêm màng não do phế cầu, thì vi trùng gây bệnh này ở trong nước đã kháng thuốc, bệnh cũng lây qua đường hô hấp. Viêm màng não do não mô cầu và do phế cầu thường gặp ở trẻ trên 5 tuổi.
Phòng ngừa các loại viêm não, viêm màng não thế nào?
Hiện trong nước đã có một số địa phương áp dụng tiêm vắc-xin ngừa viêm não Nhật Bản miễn phí cho trẻ, một số địa phương còn thu tiền. Loại vắc-xin này rẻ (dưới 30 ngàn đồng/liều), có thể tiêm khi trẻ 12 tháng tuổi, tiêm hai mũi cách nhau một tuần, và một năm sau tiêm nhắc lại. Đối với viêm não do Enterovirus, thì chưa có vắc-xin chủng ngừa, bệnh lây qua đường tiêu hóa, vì thế việc phòng ngừa bằng vệ sinh trong ăn uống, sinh hoạt cho trẻ là rất quan trọng. Còn viêm màng não do siêu vi trùng như nói trên thì không cần chủng ngừa, mà việc phòng ngừa nhiễm bệnh bằng vệ sinh trong ăn uống và sinh hoạt là rất cần thiết. Đối với viêm màng não do HIB thì đã có vắc-xin chủng ngừa rất hiệu quả, có thể tiêm khi trẻ 2 tháng tuổi, tùy theo độ tuổi mà tiêm từ 1 - 3 mũi. Loại này giá thành cao hơn nhiều so với vắc-xin ngừa viêm não Nhật Bản (khoảng hơn 200 ngàn đồng/liều). Đối với viêm màng não do não mô cầu và do phế cầu, thì vấn đề phòng ngừa bệnh bằng vệ sinh môi trường, vệ sinh ăn uống, phát hiện điều trị bệnh sớm là rất quan trọng, bởi loại vắc-xin hiện nước ta đang có tạo mức độ kháng thể rất thấp. Riêng viêm màng não do não mô cầu thuộc nhóm B thì hiện chưa có vắc-xin phòng bệnh...
Tóm lại, trong mớ bòng bong bệnh viêm não, thì việc phòng ngừa bệnh bằng tiêm vắc-xin có hiệu quả nhất chỉ đối với viêm não Nhật Bản và viêm màng não do HIB. Còn đối với một số loại bệnh viêm não khác, thì việc phòng bệnh bằng vệ sinh môi trường, vệ sinh cá nhân cho trẻ, ăn chín, uống sôi là điều cần thiết.
